تبلیغات
چی چگونه کار می کند؟ - جشن سده
منوی كاربری

این وبلاگ را صفحه خانگی خود كن !    به مدیر وبلاگ ایمیل بزنید !    این وبلاگ را به لیست علاقه مندی های خود اضافه كنید !

پیغام مدیر : به شما كاربر گرامی سلام عرض می كنم . امیدوارم در این وبلاگ دقایقی خوبی را سپری كنید . برای آگاهی از امكانات این وبلاگ خواهشمندم كه تا آخر صفحه این وبلاگ را مشاهده نمایید .


نظرسنجی
آیا مایلید مقالات به زبان انگلیسی در وبلاگ قرار گیرد؟



آدرس های دیگر
صفحات وبلاگ

لینك به ما / لوگوی دوستان
لینك به ما


لوگوی دوستان

آمار وبلاگ
امروز :

بازدید های امروز :

بازدید های دیروز :

كل بازدیدها :

كل مطالب :

كل نظرات :

ایجاد صفحه : - ثانیه

سه شنبه 16 بهمن 1386
جشن سده
جشن سده
 
جشن سده جشن پیدایش آتش است. صد روز از پایان تابستان گذشته و یا صد شب و روز به نوروز مانده است و كهن بودن آن به پایه جشنهای نوروز و مهرگان می رسد. از نظر نجومی (طبیعی) نیاكان ما در روزگاران بسیار كهن، سال را به دو پاره (فصل) بخش می كردند. تابستان كه هفت ماه به درازا می كشید، در نخستین روز فروردین آغاز و در آخرین روز مهر پایان می یافت. و زمستان كه از آغاز آبان شروع می شد و تا پایان اسفند به طول می انجامید. جشن سده، سومین روز از آغاز زمستان و یا صد روز و شب به اول تابستان بود.
از نظر تاریخی این جشن به هوشنگ شاه نسبت داده شده. حكیم فرزانه، استاد سخن، فردوسی در شاهنامه می گوید:
 
 
یكی روز شاه جهان سوی كوه                        گذر كرد با چند كس همگروه
پدید آمد از دور چیزی دراز                              سیه رنگ و تیره تن و تیز تاز
دو چشم از بر سر چو دو چشمه خون              ز دود دهانش جهان تیره گون
نگه كرد هوشنگ با هوش و سنگ                   گرفتش یكی سنگ و شد پیش جنگ
به زور كیانی بیازید دست                             جهانسوز مار از جهانجوی جست
برآمد به سنگ گران سنگ خرد                  هم آن و هم این سنگ بشكست خرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ                       دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
نشد مار كشته ولیكن ز راز                            پدید آمد آتش از آن سنگ باز
هر آنكس كه بر سنگ آهن زدی                      ازو روشنایی پدید آمدی
جهاندار پیش جهان آفرین                              نیایش همی كرد و خواند آفرین
كه او را فروغی چنین هدیه داد                      همین آتش آنگاه قبله نهاد
بگفتا فروغیست این ایزدی                            پرستید باید اگر بخردی
شب آمد برافروخت آتش چو كوه                     همان شاه در گرد او با گروه
یكی جشن كرد آن شب و باده خورد               سده نام آن جشن فرخنده كرد
ز هوشنگ ماند این سده یادگار                     بسی باد چون او دگر شهریار
كز آباد كردن جهان شاد كرد                          جهانی به نیكی از او یاد كرد
 
 
واژه سده
بیشتر دانشمندان نام سده را گرفته شده از صد می دانند. ابوریحان بیرونی می نویسد: ?سده گویند یعنی صد و آن یادگار اردشیر بابكان است و در علت و سبب این جشن گفته اند كه هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند، میان آن و آخر سال عدد صد بدست می آید و برخی گویند علت این است كه در این روز زادگان كیومرث، پدر نخستین، درست صدتن شدند و یكی از خود را بر همه پادشاه گردانیدند? و برخی برآنند كه در این روز فرزندان مشی و مشیانه به صد رسیدند و نیز آمده : ?شمار فرزندان آدم ابوالبشر در این روز به صد رسید
نظر دیگر اینكه سده معروف، صدمین روز زمستان از تقویم كهن است، زمستان در تقویم كهن 150 روزه و تابستان 210 روزه بوده است و برخی گفته اند كه این تسمیه به مناسبت صد روز پیش از به دست آمدن محصول و ارتفاع غلات است.
زنده یاد استاد مهرداد بهار معتقد است كه واژه سده از فارسی كهن به معنی پیدایش و آشكار شدن آمده و آن را برگزاری مراسمی به مناسبت چهلمین روز تولد خورشید (یلدا) دانسته و می نویسد: ? جشن سده سپری شدن چهل روز از زمستان و دقیقا در پایان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشنی دیگر كه در دهم دی ماه برگزار می شده و كمابیش مانند جشن سده بوده هم باید توجه كنیم كه در آن نیز آتش ها می افروختند. اگر نخستین روز زمستان را پس از شب یلدا ? تولد دیگری برای خورشید بدانیم، می توان آنرا هماهنگ با جشن گرفتن در دهمین و چهلمین روز تولد، آیین كهن و زنده ایرانی دانست. (در همه استان های كشور و سرزمین های ایرانی نشین، دهم و چهلم كودك را جشن می گیرند) و این واژه ?sada? (اسم مونث) كه به معنی پیدایی و آشكار شدن است ، در ایران باستان sadok  و در فارسی میانه sadag بوده و واژه عربی سذق و نوسذق (معرب نوسده) از آن آمده است.
 
 
پیشینه اسطوره ای پیدایش آیین و جشن سده
 
از اسطوره های جشن سده تنها یكی به پیدایش آتش اشاره دارد. فردوسی می گوید: هوشنگ پادشاه پیشدادی، كه شیوه كشت و كار، كندن كاریز، كاشتن درخت ? را به او نسبت می دهند، روزی در دامنه كوه ماری دید و سنگ برگرفت و به سوی مار انداخت و مار فرار كرد. اما از برخورد سنگها جرقه ای زد و آتش پدیدار شد. هم در كتاب ?التفهیم? و هم ?آثارالباقیه? ابوریحان، از پدید آمدن آتش سخنی نیست بلكه آنرا افروختن آتش بر بامها می داند كه به دستور فریدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه : ?آفریدون ? همان روز كه ضحاك بگرفت جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسندیدند و از جهت فال نیك، آن روز را جشن كردندی و هر سال تا به امروز، آیین آن پادشاهان نیك عهد را در ایران و دور آن به جای می آورند.?
 
برگزاری جشن سده
 
الف) تا دوره ساسانی: فردوسی آنرا به هوشنگ نسبت می دهد و ابوریحان بیرونی و نوروزنامه آنرا از فریدون می دانند و همچنین رسمی شدن جشن سده به زمان اردشیر بابكان منسوب گردیده است، اما در هیچكدام به شیوه برگزاری آن اشاره ای نشده است. 
 
ب) بعد از ساسانیان: مورخان و نویسندگانی چون بیرونی، بیهقی، گردیزی، مسكویه و ? از شیوه برگزاری جشن سده در دوران غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، آل زیار و ? تا دوره مغول بسیار نوشته اند. از آیین های عامه مردم سندی نداریم اما در حضور شاهان، رسم شعرخوانی بود و نیز پرندگان و جانورانی به آتش انداخته می شدند و گیاه خوشبو تبخیر می كردند تا مضرات آن را برطرف كنند.
 
ج) در عصر حاضر: در مازندران، كردستان، لرستان،و سیستان و بلوچستان؛ روستاییان و كشاورزان و چوپانان و چادرنشینان نزدیك غروب یكی از روزهای زمستان (آغاز نیمه یا پایان زمستان) روی پشت بام، دامنه كوه، نزدیك زیارتگاه، كنار چراگاه و یا كشتزار آتشی افروخته و بنا بر سنتی كهن پیرامون آن گرد می آیند بدون آنكه نام جشن سده بر آن نهند. 
ولی در كرمان جشن سده یا سده سوزی در بین تمامی اقشار مردم كرمان، مسلمان، زرتشتی، كلیمی ? رواج دارد كه همه ساله در دهم بهمن ماه برگزار می شود. در بین چادرنشینان بافت و سیرجان سده سوزی چوپانی برگزار می شود كه شب دهم بهمن آتش بزرگی بنام آتش جشن سده، با چهل شاخه از درختان هرس شده كه نشان چهل روز ?چله بزرگ? است در میدان ده برمی افروزند و می خوانند: سده سده دهقانی/ چهل كنده سوزانی/ هنوز گویی زمستانی.
 
چنانكه از كتاب ها و اسناد تاریخی برمی آید جشن سده جنبه دینی نداشته و تمام داستان های مربوط به آن غیردینی است و بیشتر جشنی كهن و ملی به شمار می آید و وارث حقیقی جشن سده نه فقط زرتشتیان، بلكه همه ایرانیان اند، میراثی كه به بسیاری از كشورهای همسایه نیز راه یافت و ما روز به روز بیشتر فراموشش کردیم ...
 
 
این نوشتار به پارسی سره (خالص) نوشته شده و واژه های درون كمانك ها (پرانتزها)، واژه های بیگانه یا واژه های پارسی عربی شده (معرب) هستند كه با همسنگ پارسی سره آن جایگزین ‌شده است.‌
دوباره ایرانی خواهیم شد با پارسی سره.
 
جشن سده، جشن پیدایش آتش
 
درود، در گاهنامه ایرانی 3745 این روز بنام جشن سده نام گذاری شده است و جشن پیدایش آتش است.
واژه سده از واژه "ست" در پارسیك "پارسی میانه یا پهلوی" آمده و به چم (معنی) سد (صد) است.
بنابر نخستین بخش بندی ژمانی (فصلی) گاهنامه كهن ایران باستان، از آغاز فروردین تا پایان مهر را تابستان بزرگ و از آغاز آبان تا پایان اسفند را زمستان می نامیدند و سده هنگامی است كه سد روز از زمستان می گذشت و یا به گفته امروز، پنجاه شب و پنجاه روز به جشن بزرگ نوروز مانده است. جشن سده یكی از بزرگ جشن های ایران است كه از زمان های بسیار دور برای ما به یادگار مانده و از افسانه بسیار كهن و زیبای ایرانی - آریایی سرچشمه گرفته است، که خود نشان از دیدگاه ژرف و زیبای نیاكان مان به پیرامون خود دارد و براستی در جهان بی همتا است.
 
داستان جشن سده را فردوسی در شاهنامه چنین بازگو كرده است:
 
جشن سده به هوشنگ شاه پیشدادی بر می گردد. روزی هوشنگ شاه پیشدادی به هنگام شكار با همراهان خود به كوه می رود. در راه به تنومند ماری برخورد می كند و سنگی را با شتاب به سوی مار پرتاب می كند. سنگ به سنگ دیگری برخورد كرده و جرغه ای بیرون می جهد و خار و خاشاك پیرامون آن را فروزان می كند و آتش پدیدار می گردد. مار می گریزد و شاه و همراهان به گرد آتش به جشن و سرور پرداخته و نمی گذارند آتش هیچ گاه خاموش شود. زین پس این جشن را سده نام نهادند و هر سال به پاس بزرگداشت آتش و یادگار آن بر پایش می كنند و آن را پدیده و پیشكش اورمزدی دانسته و سپند (مقدس) می دانند. این چنین است كه روز مهر از ماه بهمن كه پنجاه روز به نوروز مانده است، جشن سده برپا می گردد.
 
برگزاری جشن سده این چنین است:
 
در پسین (عصر) این روز پس از خورنشست (غروب آفتاب)، سه تن از موبدان با جامه سپید به سوی توده ای از هیزم خشك كه از پیش آماده گردیده، می روند و گروهی از جوانان كه آنان هم جامه سپید بر تن دارند با فروزانه های (مشعل های) روشن، موبدان را همراهی می كنند. موبدان بخشی از اوستا كه بیشتر آتش نیایش است را می سرایند و موبد بزرگ با آتشدان و جوانان سپید پوش با فروزانه ها، هیزم ها را می افروزند. گروه نوازنده از آغاز تا پایان جشن آهنگ می نوازند و همه با شادی پیروزی روشن شدن آتش سده را جشن می گیرند و به امید آنكه تا جشن سال دیگر روشنایی و گرمی در دل هایشان باشد به خانه باز می گردند.
 
و آنچه گذشت:
مرد آویج، یكی از بزرگ مردان گمنام ایرانی
از شهر سپاهان (اصفهان) در هزار سال پیش ( 322 هجری قمری) در دو سوی زاینده رود، هیزم فراوان گرد آورد و آتش افروزی كرد و جشن سده را با شكوه بسیار بزرگ و بی مانندی كه روزگار به خود ندیده بود، برگزار نمود و نشان داد كه این فرهنگ مانند درخت كهنی كه ریشه ژرف دارد، هرگز نابود نخواهد شد. 
 
و امروز:
آتش از دیرباز نزد ایرانیان نماینده پاكی، روشنایی و  گرمی دل ها بوده است و خوشبختانه پس از سده ها پیكار آرام و خاموش برای پایداشت آیین زیبای ایرانی، سده را هنوز در این سرزمین اهورایی اشو زرتشت و هوشنگ شاه جشن می گیرند، و چه زیبا گفت آن بزرگ مرد ایرانی اشو زرتشت: ستیز من تنها با تاریكی است و برای ستیز با تاریكی، شمشیر به روی تاریكی نمی كشم، فانوس می افروزم. 
 
سده جشن پیدایش آتش فرخنده باد
نوشته شده توسط علیرضا ساعت 09:02 ق.ظ موضوع مطلب :‌ عمومی ,

ویرایش شده در - و ساعت -

لینك ثابت | نظرات ()


This Template Designed By Theme.MihanBlog.Com And Davood Jafari
div dir="rtl" style="text-align:center;width:135px">نیازمندیها و آگهی رایگان درجه1